Zuzenean

Maria Laespada Lazpita

Donostiako memoriaren mapa: atxiloketa-guneak

1936ko Estatu-kolpearen ostean izandako errepresioak Donostiako hainbat gune atxiloketa-gune bihurtzea ekarri zuen. Hiriburu gipuzkoarreko Memoriaren Maparen bosgarren atal honetan horiei begira jarri gara. 

Donostiako memoriaren mapa: atxiloketa-guneak

Loading player...
txilotutakoen senideak zain Ondarretako presondegian
txilotutakoen senideak zain Ondarretako presondegian (Kutxateka)

Donostiako Oroimen Historikoaren Mapak erakusten du atxiloketa-gune guztiak ez zirela kartzelak, eta ez zutela funtzio edo iraupen bera izan. 1936ko uztailean, estatu-kolpearen ondorengo lehen asteetan, atxilotuak Loiolako kuarteletik, Gobernu Zibiletik edo Gipuzkoako Diputaziotik igaro ziren, eta Miren Bihotza eliza, Jai Alai frontoia, Egiako Frantziskotarren eliza eta Larramendi kaleko Jesusen Bihotza eskola ere behin-behineko atxilotze-gune gisa erabili ziren. Donostiako Defentsarako Batzordea sendotu ahala, atxiloketak gero eta gehiago Ondarretako espetxean eta Kursaalen zentralizatu ziren.

Irailaren 13an indar kolpistek Donostia hartu ondoren, atxiloketa masiboek Ondarreta berehala gainezka eginarazi zuten, eta beste hainbat eraikin errepresio-sarearen barruan sartu ziren. Zapatariko Guardia de Asaltoko kuartel zaharrean —Infernua inguruan— ehunka pertsona eduki zituzten; Ategorrietako Mendiko San Jose babes-etxea eta Continental hotela ere espetxe gisa erabili ziren. Eta Prim kaleko San Jose babes-etxearen azken solairua, berriz, emakumeentzako kartzela izan zen.

1939an, Frantziatik kanporatutako errefuxiatuak Irunen Espainiako agintarien esku utzi eta Donostiara eramaten hasi zirenean, Txofreko zezen-plaza kontzentrazio-eremu bihurtu zuten; mapako datuen arabera, 3.000 pertsona aldi berean egotera iritsi ziren bertan, eta handik hainbat preso lan-batailoietara edo beste zentro batzuetara bidali zituzten. Ondarretak, berriz, 1948ra arte jarraitu zuen martxan, urte hartan presoak gatibo-lanaren bidez eraikitako Martuteneko espetxera lekualdatu zituzten arte.

Jaurlaritza Logoa