Sei urteko tartean hirugarren lan luzea plazaratu du Txuma Murugarrenek, aurreko proiektuek utzitako arrastoari jarraituz baina bide berriak irekiz. ‘Hemen beharko luke’ diskoa ez da ohiko lan bat: enkargu baten ondorioz sortutako ‘Gautegia’ proiektuaren ondoren dator, eta pandemiaren ostean forma hartu duen proposamen pertsonalago baten emaitza da. Helburua argia zen: bidean galduta gera ez zedin sortutakoa disko batean bildu eta berrinterpretatzea.

Soinuari dagokionez, Murugarrenek ez du etiketa bakarrean kokatu nahi bere burua. Diskoan rockaren egitura klasikoak eta elektronika uztartzen dira, Alemaniako eszena alternatiboaren eraginak (Morr Music inguruko taldeak, esaterako) eta 90eko hamarkadako britpoparen oihartzunak nahastuz. Programazioek pisu handia dute, nahiz eta elementu organikoek –gitarrek eta ahotsek –presentzia nabarmena mantentzen duten.

Geruzaz geruza eraikitako soinua
Diskoaren ekoizpenean programazioak giltzarri izan dira. Ekaitz Hernandez-ek lan sakona egin du alor horretan, Murugarrenekin elkarlanean. Bateria gehienak ez dira zuzenean grabatuak, baizik eta sortu eta prozesatuak, soinu elektronikoago bat bilatuz. Hala ere, gitarren eta baxuaren presentziak oreka ematen dio emaitzari, eta soinu aberats eta geruzatua sortzen du.

Ahotsaren tratamendua ere funtsezkoa da: bikoizketak, autotune ukituak eta efektu desberdinak erabilita, atmosfera bereziak sortzen dira. ‘Dena Amildu’ bezalako kantuak etxean grabatutako ideietatik abiatu dira, eta estudioan azken ukituak jaso dituzte.

‘Berantetsia’: iritsi ez denaren izena
Diskoari izena ematen dion kontzeptuak bizitzaren hari nagusietako bat jorratzen du: espero ziren gauzak iritsi ez izana. Murugarrenek azaltzen duenez, «bizitzak ez dizu ezer zor», eta horrek eragiten du berandu iritsi izanaren sentsazio hori. Ez da, ordea, etsipen hutsa: onarpenetik eta barne begirada aldatzetik abiatzen da proposamena.

Gai hori modu gordinean ageri da hainbat kantutan. ‘Dena Amildu’ abestian galeraren ideia lantzen da, bai esperientzia pertsonaletatik bai mundu mailako tragedietatik abiatuta. Gerrak eta gatazkek sortzen duten hutsunea, eta dena une batean galtzearen irudia, metafora indartsu bihurtzen da.

Irudi poetikoak eta kolaborazioak
‘Lizar bat’ kantuan, Iñigo Aranbarriren poema bat musikatu du Murugarrenek. Itsasoaren erdian hazten den zuhaitzaren irudiak bakardade existentziala eta indibidualtasuna sinbolizatzen ditu. Poetarekin elkarlanean, jatorrizko testuari estrofa berri bat gehitu zaio, kantuaren egitura osatzeko.

Bestalde, diskoak kolaboratzaile ugari izan ditu, besteak beste Juan de Diego tronpetaria, zeinak azken txanpan ñabardura bereziak gehitzen dizkion soinuari.

Estetika: adimen artifizialetik sortutako unibertsoa
Diskoaren azalaren irudia ere ez da ohikoa: adimen artifizialaren bidez sortutako dorre brutalista bat ageri da, airean flotatzen. Irudi surrealistek –animalia eta pertsona arteko hibridoek– barne elkarrizketa irudikatzen dute, Murugarrenek berak azaldu duenez: norbere «beste ni»-arekin izandako solasa.

Argitik amaitzen den diskoa
Azken kantuan, ‘Ez Eman Amore’, diskoak tonu baikorragoa hartzen du. Hasierako galera eta zalantzen ondoren, badago eusteko gonbita, nahiz eta lotsa puntu batekin formulatua izan. Murugarrenentzat, mezua argia da: kanpoko errealitatea aldatu ezin bada ere, barruko begirada eraldatzea posible da.

Merkatua, ikusgarritasuna eta «erdiko klasea»
Elkarrizketan zehar, Murugarrenek euskal musikaren egoeraz ere hausnartu du. Merkatu txikia dela azpimarratu du, eta askotan proposamen pertsonalek zailtasunak dituztela publiko zabalago batengana heltzeko. «Klase ertain musikal» baten existentzia aipatu du, non artista askok kalitate handiko lanak egin arren ez duten behar besteko ikusgarritasunik lortzen.

Hala ere, sortzen jarraitzea da bere apustua. Zuzenekoak lotzea zaila bada ere, kontzertu batzuk egitea espero du datozen hilabeteetan.

‘Hemen Beharko Luke’ Gaztelupeko Hotsak zigiluarekin kaleratu da, eta ohiko kanaletan eskuragarri dago. Murugarrenek disko pertsonal eta garaikide bat aurkeztu du, galeretatik abiatuta baina itxaropenari leihoa zabalik uzten diona.